Hz. İdris ve Enoch'un Kitabı: Kozmik Sırlar ve Kadim Bilgelik

İnsanlık tarihi, resmi tarih kitaplarının yazdıklarından çok daha derin, çok daha gizemli bir kuyu. O kuyunun dibine doğru bakmaya cesaret ettiğimizde, karşımıza hep aynı isim çıkıyor: Zamanın sınırlarını aşmış, göklerin ve yerin sırlarına vakıf olmuş bir bilge. Batı dünyasının Enoch ya da Henok dediği, bizim topraklarımızda ise kadim bir hürmetle yâd ettiğimiz Hz. İdris.

Yüzyıllardır kulaktan kulağa fısıldanan, saklandığı, yasaklandığı iddia edilen o meşhur Enoch’un Kitabı efsanesini, yapay kalıplardan uzak, tamamen insan sıcaklığıyla ve meselenin hakikatine odaklanarak, satır satır inceleyelim.

Kalemi İlk Tutan Bilge: Kur’an’ın Aynasında Hz. İdris

Tarihin o en eski, sislerle kaplı dönemlerine gittiğimizde, insanlığın henüz avcı-toplayıcı olduğu ya da postlara büründüğü zamanlarda büyük bir kırılma yaşanır. Rivayetler der ki; insanlığa ilk defa dikiş dikmeyi, iğneyi ipliği kullanmayı öğreten, kumaşı şekillendiren odur. Ama bundan da öte, Hz. Adem’den sonra eline ilk defa kalemi alıp yazı yazan, harflerin o büyülü dünyasını insanlığa açan da yine Hz. İdris’tir.

O, peygamberlik vazifesinin ötesinde; gökyüzündeki yıldızların hareketini izleyen, matematiğin ve astronominin temellerini atan, geçmişten gelen kadim bilgileri kendi döneminin süzgecinden geçiren devasa bir ilim deryasıdır. Kendisine otuz sayfalık bir suhuf indirilmiştir. Bu sayfalarda sıradan emirlerlerden ziyade ; evrenin işleyişi, varlıkların gizli özellikleri ve kozmik nizamın sırları yer alıyordu.

Kur'an-ı Kerim, onun bu ilmi ve yüksek mertebesini bizlere şöyle aktarır:

"Kitapta İdris’i de an. Şüphesiz o, özü sözü doğru bir peygamberdi. Biz onu yüce bir makama yükselttik." (Meryem Suresi, 56-57. Ayetler)

Bu ayette geçen "yüce bir makama yükselttik" ifadesi, İslam alimleri arasında derin bir tefekkür konusu olmuştur. Kimileri bunu manevi bir derece olarak yorumlarken, kimileri ise onun bedenen göklere, semavi alemlere çıkarıldığı şeklinde anlamlandırmıştır. İşte tam bu noktada, batı dünyasında fırtınalar koparan Enoch metinleri ile bizim kaynaklarımız arasındaki o ince çizgi belirmeye başlıyor.

Etiyopya Dağlarında Saklı Kalan Sır: James Bruce’un Keşfi

Yüzyıllar boyunca Hristiyan teologlar ve tarihçiler, eski metinlerde adı geçen ama ortada kendisi olmayan gizemli bir kitaptan bahsedip durdular. Herkes bunun bir efsane olduğunu, tarihin karanlığında kaybolup gittiğini düşünüyordu. Ta ki 1773 yılına kadar.

İskoçyalı bir gezgin olan James Bruce, Nil Nehri’nin kaynağını bulmak gibi büyük bir niyetle Afrika’nın derinliklerine, Etiyopya’nın o dış dünyaya kapalı, sarp dağlarına doğru bir yolculuğa çıktı. Hastalıklarla ve zorlu coğrafyayla boğuşarak ulaştığı o kadim dağ manastırlarında, rahiplerin gözü gibi baktığı, deri üzerine yazılmış eski bir el yazması buldu. Dil, antik bir Etiyopya dili olan Ge'ez diliydi. Rahiplere bu kalın, ağır kitabın ne olduğunu sorduğunda aldığı cevap netti: "Bu, Enoch’un Kitabı."

James Bruce, bu kitaptan üç nüshayı Avrupa’ya getirdiğinde kimse ona inanmadı; sahte bir metin getirdiğini iddia ettiler. Fakat yirminci yüzyılda, insanlık tarihinin en büyük arkeolojik keşiflerinden biri olan Kumran Mağaraları'ndaki Ölü Deniz Yazmaları bulununca, James Bruce’un getirdiği metinlerin binlerce yıllık köklere dayandığı tescillendi.

İslam’ın Bu Metne Bakışı

Bizim penceremizden bakıldığında durum nettir: Bugün elimizde olan Enoch’un Kitabı, Hz. İdris’in elinden çıkmış saf bir vahiy değildir. Yüzyıllar boyunca insanoğlunun eli değmiş, içine hurafeler, dönemsel inançlar ve mitolojik unsurlar karışmıştır; yani tahrif edilmiştir. Biz Müslümanlar için tek değişmez ölçü Kur’an ve sahih sünnettir. Dolayısıyla bu kitabı ilahi bir kelam gibi okumak yetmez, tarihin derinliklerinden gelen, içinde hakikat kırıntıları da barındıran kadim bir hatırat, tarihsel bir vesika olarak okumak en doğrusudur.

Gözcüler Efsanesi ve Meleklerin Masumiyeti

Kitabın en çok konuşulan, üzerine filmler çekilen bölümü Gözcüler kısmıdır. Enoch’un Kitabı’na göre, göklerde dünyayı izlemekle görevli iki yüz yüksek varlık vardır. Başlarında da Samyaza adında bir lider bulunur. Bu varlıklar, yeryüzündeki insanları izlerken kadınların güzelliğine kapılırlar ve ilahi nizamı çiğnemek pahasına dünyaya inmeye karar verirler. Bugün Suriye, Lübnan ve İsrail sınırlarının kesiştiği Hermon Dağı’nın zirvesine inip birbirlerine yemin ederler. Sonrasında da insanlara metal işlemeyi, silah yapmayı, büyüyü, astrolojiyi ve süslenmeyi öğretirler. Batı literatürü bunlara düşmüş melekler der.

İşte tam bu noktada, İslam’ın berrak inanç sistemi devreye girer ve bu anlatıyı düzeltir. İslam akaidine göre melekler asla isyan etmezler; iradeleri sadece Allah’ın emrini yerine getirmek üzere kurgulanmıştır. Ayet-i Kerime bu hakikati ortaya koyar:

"Onlar, üstlerindeki rablerinden korkarlar ve kendilerine ne emredilirse onu yaparlar." (Nahl Suresi, 50. Ayet)

Melekler isyan edemiyorsa bu gökten inen, insanları saptıran ve gizli ilimleri öğreten varlıklar kimdi? Büyük ihtimalle, zaman içinde hikayesi değiştirilmiş olan cinnî varlıklardı. Çünkü İslam’da irade sahibi olan, iyisi ve kötüsü bulunan, isyan edebilen yegane görünmez varlıklar cinlerdir. Nitekim şeytanın durumu da buna en büyük delildir:

"...O, cinlerdendi; Rabbinin emrinden dışarı çıktı..." (Kehf Suresi, 50. Ayet’ten bir bölüm)

Harut ve Marut Meselesiyle Karıştırılmamalı

Bazıları bu düşmüş melekler hikayesini Kur'an'daki Harut ve Marut kıssasına benzetmeye çalışır. Oysa aralarında büyük farklar vardır. Harut ve Marut, insanları saptırmak için isyan eden varlıklar asla değildir, Babil halkına bir imtihan olarak gönderilen ve vazifelerini hakkıyla yapan meleklerdi.

"...Halbuki o iki melek, 'Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın inkâra sapma!' demedikçe hiç kimseye bir şey öğretmezlerdi..." (Bakara Suresi, 102. Ayet’ten bir bölüm)

Nefilimler: Kadim Dünyanın Devleri ve Azgınlaşan Nesiller

Enoch’un Kitabı’ndaki en çarpıcı iddia, bu Gözcüler ile insan kadınlarının birleşmesinden Nefilim adı verilen, melez ve devasa bir neslin doğmuş olmasıdır. Bu devler o kadar güçlü, o kadar doymak bilmez varlıklardır ki, yeryüzünün dengesini bozarlar. İnsanların ekinlerini tüketirler, hayvanları katlederler ve en sonunda insanlara musallat olup yeryüzünü bir kaos ve şiddet sarmalına çevirirler. Dünyanın tufanla temizlenmesinden önceki büyük yozlaşmanın baş sorumlusu olarak bu devler gösterilir.

Cinlerle insanların fiziksel bir birleşme yaşayıp yaşamayacağı konusu İslam alimleri arasında teorik olarak tartışılmış olsa da, kesin ve net bir hükme bağlanmamıştır; çoğunluk buna ihtiyatla yaklaşır. Ancak, kadim dünyada bugünkü insanlardan çok daha iri, çok daha yapılı ve güçlü nesillerin yaşadığı bir gerçektir. Bizim kaynaklarımızda da eski insan nesillerinin heybetinden bahsedilir. Kur’an-ı Kerim, yeryüzünde devasa yapılar inşa eden, güçleriyle kibirlenen Âd kavmini anlatırken bu fiziksel üstünlüğe şöyle değinir:

"Âd kavmine gelince, yeryüzünde haksız yere büyüklük tasladılar ve 'Bizden daha güçlü kim var?' dediler. Onları yaratan Allah’ın, kendilerinden daha güçlü olduğunu görmediler mi? Onlar bizim ayetlerimizi bile bile inkâr ediyorlardı." (Fussilet Suresi, 15. Ayet)

Kozmik Düzen ve Gökyüzünün Kapıları

Enoch’un Kitabı’nın son bölümleri, adeta görsel bir şölen sunan kozmik bir seyahatnamedir. Hz. İdris’in göklere yükseltilerek evrenin mimarisine şahitlik ettiği anlatılır. Orada güneşin ve ayın rastgele olmadığı, gökyüzünün ufuklarında sıralanmış özel "gök kapılarından" girip çıktığını görür. Yılın dönemlerine göre bu kapılar değişir, mevsimler oluşur.

Bu anlatım, antik dönem insanının başıboş bir evren tasavvuruna sahip olmadığını, aksine her şeyin muazzam bir matematiksel nizamla işlediğini bildiğini gösterir. Bu muazzam nizam, rehberimiz olan Kur'an'da da en estetik şekilde ifade edilmiştir:

"Güneş de kendi yörüngesinde akıp gitmektedir. Bu, mutlak güç sahibi, hakkıyla bilen Allah’ın takdiridir. Ay için de menziller tayin ettik; nihayet o, eski hurma dalının eğri şeklini alır. Ne güneşin aya yetişmesi yaraşır ne de gece gündüzü geçebilir. Her biri bir yörüngede yüzmektedir." (Yâsîn Suresi, 38-40. Ayetler)

Metinde dikkat çeken bir diğer unsur ise görevini yapmayan, ilahi düzenden sapan yıldızların zincire vurulup karanlık uçurumlara atılması sahnesidir. Bu mecazi anlatım, evrendeki hiçbir varlığın başıboş olmadığını, en ufak bir sapmanın bile kozmik cezalandırmayla sonuçlanacağını anlatır. Ateşten dağlar, ışıkla kaplı vadiler, günahkar ruhların tutulduğu derin ve dumanlı uçurumlar... Hepsi, insanoğluna bu dünya hayatının ötesinde, çıplak gözle görülmeyen büyük bir yaratılış aleminin var olduğunu fısıldar.

Son Söz: Satır Aralarını Okumak

Enoch’un Kitabı, ister tahrif edilmiş bir tarih anlatısı olsun, ister eski medeniyetlerin mitolojik bir kurgusu... Bizim için asıl önemli olan, bu metinlerin bugün bile dünyayı yöneten bazı elit çevrelerin, gizem meraklılarının ve güç odaklarının zihin dünyasını nasıl şekillendirdiğidir. Bazen bir metnin ne kadar doğru olduğundan ziyade, ona inananların o inançla dünyayı nasıl yorumladığı ve neye hizmet ettiği önem kazanır.

Bizler, kalemi ilk tutan o yüce bilgenin, Hz. İdris’in bize bıraktığı asıl mirasa odaklanmalıyız: Öğrenmek, gökyüzünü ve yeryüzünü ibretle izlemek, ilimle hemhal olmak ve ne kadar yükselirsek yükselelim, her daim o mutlak nizamın sahibine ram olmak. Çünkü yörüngesinden sapan yıldızların da, kibirlenen devlerin de sonu hep aynı hüsran olmuştur. Bedenimiz ise bu muazzam evrende ruhumuzun bu dünyadaki geçici binek kabuğu, yüce yaratıcının bize emanet ettiği mukaddes bir emanettir. Bu emanete ve onun taşıdığı ilahi nizama hürmetle yaklaşmak, kadim bilgelerin de asıl şifa yoludur.